Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı

Sonbaharda her şeyin normale dönebileceğini köşesinde duyuran Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısı ile ilgili merak edilen 17 sorunun cevabını yazdı.

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı

Son yapılan Koronavirüs Bilim Kurulu toplantısında Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Türkiye’nin aşı sorununun kalmadığını, sonbahara kadar 120 milyon doz BioNTech aşısının Türkiye’de olacağını açıklamıştı.

Toplantıya video konferans yolu ile BioNTech aşısının mimarı Prof. Dr. Uğur Şahin de katılmış, ilk parti olan 30 milyon doz aşının haziran ayında ulaştırılacağını dile getirmişti.

BioNTech aşısı ile ilgili merak edilenleri ise Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, anlattı.

“SONBAHAR, SONBAHAR OLMAKTAN ÇIKACAK”

“Anlaşılan o ki özellikle önümüzdeki haziran ve temmuzda halkımızın büyük bir bölümünü efsane aşı haline gelen ve 'mRNA teknolojisi' ile üretilen BioNTech aşısıyla aşılama imkânı bulacağız.” diyen Müftüoğlu, “Eğer başarabilirsek sonbaharda okullar yeniden açılacak, eğer becerebilirsek önümüzdeki eylül restoranlar, kafeler, parklar, bahçeler yeniden şenlenecek ve cıvıl cıvıl olacak. Yani önümüzdeki sonbahar, sonbahar olmaktan çıkacak, muazzam bir ilkbahara dönüşecek.” ifadelerini kullandı.

Müftüoğlu, “BioNTech dosyası... Bekle bizi sonbahar” başlığı ile duyurduğu yazısında, kafalarda soru işareti bırakan konulara soru-cevap şeklinde şöyle açıklık getirdi:

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı #1

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı ViDEO

SORU 1: BAĞIŞIKLIĞI NASIL ETKİLİYOR

BioNTech aşısının içeriği yani "ham maddesi" yapay bir mRNA molekülü. mRNA, normalde doğal olarak hücrelerimizde zaten bulunan, üretilen, işlevleri son derece önemli doğal bir madde. “Mesajcı RNA” (mRNA) veya “mesajcı Ribo Nükleik Asit” hücrelerimizin yaşamsal proteinler üretebilmesi için elzem bir yapı. Bu yapıyı bir “şema” gibi de düşünebiliriz. Tekrarlayalım, haberci RNA (mRNA), her hücremizde zaten var. Görevi kromozomlarımızdaki DNA ile bizim ihtiyaç duyduğumuz proteinleri üreten hücre içi yapılar (ribozomlar) arasında aracılık görevi üstlenmek.

SORU 2: SENTETİK MRNA NE YAPIYOR

MRNA’lar protein üretebilmemiz için ihtiyaç duyduğumuz talimatları (mesajları) hücrelerin protein üretme merkezlerine yani ribozomlara iletmekle görevli. Peki, aşıdaki mRNA? O ne yapıyor? Şifre mRNA’da. Koronavirüsten korunmak için geliştirilen BioNTech mRNA aşısı prensip olarak yukarıda anlattığım süreci kullanıyor. mRNA aşılarının tümü (BioNTech de Moderna da) koronavirüsün Spike proteininin üretimi için gereken mesajları taşıyor. BioNTech’i geliştiren Türk bilim insanları Dr. Uğur Şahin ve Dr. Özlem Türeci, mRNA aşısı için “sentetik bir mRNA” oluşturarak bu başarıyı yakaladılar. Ürettikleri bu sentetik mRNA dizilimine yeni koronavirüsteki Spike proteininin şifrelerini kodladılar. Ayrıca bu sentetik mRNA’yı da “hücre duvarını kolayca geçebilsin, hücrenin içine rahatça girebilsin” diye “yağ kaplı nanoparçacıklar”ın içine yerleştirdiler. Mucize gelişmeler işte tam da bu noktada başlıyor.

SORU 3: MRNA HÜCREDE SPİKE PROTEİNİ Mİ ÜRETİYOR

Sentetik mRNA aşılanmayı takiben hücrelerimizin içine girdikten hemen sonra süratle her hücrenin “protein üretim merkezleri” olarak görev yapan “ribozomlar” ile temas ediyor, “Spike proteini üret!” mesajını veriyor. Bu merkezler de kısa bir süre sonra yeni koronavirüsün spike proteinini hücrede üretmeye başlıyor. Kısacası mRNA aşıları doğal virüsleri veya virüs parçacıklarını içermiyor, aşıların içindeki sentetik mRNA aşılamadan sonra asla “hücre çekirdeği”ne ve “çekirdekte saklı genetik materyalimize (insan genomuna)” dahil olamıyor. Etkisini sadece “Spike proteini üret” emrini verdiği ribozomlarda gösterebiliyor. İşte o mucize süreç tam da bu noktadan sonra başlıyor.

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı #2

SORU 4: S PROTEİNİ ÜRETİLİNCE NE OLUYOR

Aşılanmamızı takiben kendi hücrelerimizin ürettiği Spike proteinleri bağışıklık sistemimiz tarafından “yabancı proteinler” olarak algılanmakta ve virüsün Spike proteinine karşı oluşması gereken antikorların ve T hücrelerinin üretimi devreye girmektedir. Özetle, dışarıdan aşıyla uygulanan sentetik mRNA parçacığının verdiği mesaj sayesinde hücrelerimizde yeni koronavirüsün Spike proteini üretilmekte ve bu yeni ve yabancı proteinin varlığını algılayan bağışıklık sistemimiz ise süratle hücresel ve antikor cevaplı yapısal bağışıklık cevabını devreye sokmaktadır.

SORU 5: SENTETİK MRNA BİZE ZARAR VERMEZ Mİ

BioNTech aşısında kullanılan sentetik mRNA’nın genetik kodumuzu değiştirmek için DNA’mızla birleşmesi ve onu etkilemesi, yapısını bozması, değişikliğe yol açması asla mümkün değildir. Sentetik mRNA zaten kırılgan bir yapıya sahip olduğu için hücrelerimizin içinde en fazla 2-3 gün kalabiliyor, sonrasında süratle yok ediliyor.

SORU 6: NASIL UYGULANIYOR

BioNTech aşısı kolun üst bölgesindeki kasın içine uygulanıyor. Prensip olarak da 2 doz şeklinde tekrarlanıyor. İki uygulama arasındaki süre genelde 4 ila 6 hafta arasında değişiyor. Bununla birlikte sürenin 8 hatta 12 haftaya bile çıkarılabileceği düşünülüyor.

SORU 7: ETKİNLİK ORANI NE

Mevcut bilgilere göre, BioNTech aşısı “yüzde 95” gibi yüksek bir etkinlik oranına sahip. Yanlış anlaşılmasın, bu bilgi “aşıyı yaptıran her 100 kişiden 5’inde aşının etkisiz kalabileceği” anlamına gelmiyor. Bu bilgi aşılananların koronavirüs enfeksiyonuna yakalanma ihtimalinin aşı olmayanlara kıyasla yüzde 95 daha düşük olduğunu ifade ediyor. BioNTech aşısının “hastaneye yatış ihtiyacı”nı yani “ağır koronavirüs -19 enfeksiyonu”nu engellemedeki etkinliğinin ise “yüzde 85” civarında olduğu belirtiliyor.

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı #3

SORU 8: KORUMA SÜRESİ NE

BioNTech aşısının da diğer aşılar gibi bizi ne süre koruyabileceği maalesef henüz bilinmiyor. Çünkü koronavirüsten korunmada kullanacağımız aşılar henüz çok yeni. Ama muhtemel sürenin 6 aydan daha kısa olmayacağı tahmin ediliyor. Koronavirüste koruyucu sürenin 1 hatta 1,5 yılı bulabileceğini ileri sürenler var.

SORU 9: HERKES BU AŞIYI OLABİLİR Mİ

BioNTech aşısının 16 yaş ve üstü herkese yapılabileceği onaylanmış durumda. Bununla birlikte aşılanma sürecinde risk altında olan ya da risk grubunda sayılanların aşılanmasına öncelik verilmesi şart.

SORU 10: BIONTECH KİMLERE YAPILAMAZ

15 yaş ve altındakilere BioNTech henüz uygulanmıyor. Ama görünen o ki daha düşük yaş gruplarına da bu aşı yapılabilecek. Bilimsel verilerin onaylanması bekleniyor. Diğer taraftan halen devam eden 38 derece ve üstü akut bir ateşli hastalığı bulunanlarda da aşılamanın ertelenmesi gerekiyor. Ayrıca daha önceden ciddi alerjik reaksiyonlar yaşayanların da aşı olmadan önce bu aşıyı yapacak olan doktoru/merkezi bilgilendirmeleri lazım. İlk aşılamadan sonra hemen/süratle ağır alerjik tepkiler gösterenlere aşının 2. dozu yapılmıyor. Daha önceden koronavirüs geçirmiş olanlara BioNTech aşısı iyileştikten en erken 6 ay sonra uygulanıyor. Bu kişilere sadece tek dozluk uygulama yetiyor.

SORU 11: AŞILAMADAN ÖNCE VE SONRA ALINACAK TEDBİRLER NELER

Diğer aşılarda olduğu gibi BioNTech aşısı olmadan birkaç gün önce ve aşı sonrasında iyi bir uyku, düzenli bir beslenme, keyifli bir huzur hali, alkolden uzak kalmak gibi bilinen ayrıntılar bu aşının da etkinliğini artırabiliyor. Ancak aşıyı olduktan sonra dinlenmeniz şart değil, işinize gücünüze devam edebiliyorsunuz. Eğer ağrı veya ateş gibi bazı sorunlar ortaya çıkacak olursa doktorunuza danışarak ağrı kesici veya ateş düşürücü herhangi bir ilacı (parasetamol tercih ediliyor) kullanabiliyorsunuz.

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı #4

SORU 12: AŞININ YAN ETKİLERİ NELER

Her aşıda olduğu gibi BioNTech aşısından sonra da aşının yapıldığı yerde ya da genel olarak bedende bazı “bildik tepkiler” ortaya çıkabiliyor. Bilelim ki bu tepkiler de en fazla 2-3 gün sürüyor. En sık görülen aşı reaksiyonları şunlar:

- Aşı yapılan yerde ağrı (yüzde 80)

- Genel bir yorgunluk hali (yüzde 60)

- Baş ağrısı (yüzde 50)

- Genel kas ağrıları (yüzde 30)

- Titreme (yüzde 30)

- Eklemlerde ağrı (yüzde 20)

- Aşı yapılan yerde şişme ve kızarıklık (yüzde 10)

- Vücut ısısında artma (yüzde 10)

- Nadir durumlarda görülen uykusuzluk, kol ve bacak ağrıları, kaşıntılar, lenf bezlerinde şişme (yüzde 1-5)

SORU 13: YÜZ FELCİ YAPABİLECEĞİ DOĞRU MU

BioNTech aşısının araştırma safhasında ve uygulamaya geçildikten sonra toplamda sadece 4 vakada yüz felci yaptığı görülmüş. Bunlarda da birkaç hafta sonra tam iyileşme olmuş. Kısacası yüz felci meselesi şimdilik bir şehir efsanesinden ibaret gibi görünüyor.

SORU 14: AĞIR ALERJİK TEPKİLER OLABİLİYOR MU

Her aşıda olduğu gibi BioNTech aşısından sonra da çok az sayıdaki vakada aniden ortaya çıkabilen ağır alerjik reaksiyonlar (anaflaksi) gözlenmiş. Ama bunlarda da belli tıbbi tedaviler yapıldıktan sonra tam düzelme sağlanmış. Bununla birlikte BioNTech aşısı için de “herhangi bir ağır alerjik reaksiyon oluşmayacağına dair garanti vermek” prensip olarak doğru ve mümkün değil.

SORU 15: BIONTECH KISIRLIK YAPABİLİR Mİ

BioNTech aşısının kısırlık yapabileceği efsanesi yanlış bir değerlendirmeden kaynaklanıyor. Bu yanlış değerlendirmenin, daha doğrusu şehir efsanesinin nedeni de “yeni koronavirüsün Spike proteinini oluşturan kısa bir aminoasit dizisinin anne karnındaki ceninin gelişiminde yaşamsal öneme sahip olan plasentadaki (eş) ‘syncytin’ isimli proteinle yapısal olarak benzeşiyor olması”. Ancak uzmanlar bu benzerliğin kısırlığa yol açabilecek tehlikeli bir bağışıklık tepkisini tetiklemek için yeterli olmayacağı düşüncesindeler.

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu, BioNTech aşısını anlattı #5

SORU 16: HAMİLELER VE EMZİREN KADINLAR DA AŞILANABİLİR Mİ

Her aşıda olduğu gibi BioNTech aşısı da ilk denemelerde hamileler ve çocuk emziren kadınlarda kullanılmadı. Ancak daha sonraki tecrübeler ve veriler BioNTech aşısının anneler ve bebeklerde yaratacağı risklerin koronavirüs enfeksiyonunun yaratabileceği risklerden çok daha düşük olduğunu gösterdi. Bu nedenle aşı özel durumlar hariç hamileliğin ilk 3 ayından sonra ve çocuğunu emziren annelerde de kullanılabiliyor.

SORU 17: KORONAVİRÜSÜ GEÇİRENLER DE BU AŞIYI YAPTIRABİLİR Mİ

Daha önceden koronavirüs enfeksiyonunu geçirip iyileşen kişilerin BioNTech aşısı yaptırmak için ortalama 6 ay beklemeleri tavsiye ediliyor. Bu süreyi takiben uygulanacak tek doz BioNTech aşısının da bu kişilere yeterli bağışıklık gücünü sağlayacağı kabul ediliyor.

Uğur Şahin ile Fahrettin Koca'dan Biontech aşısıyla ilgili ortak açıklama VİDEO